Mua cổ phiếu “giá rẻ”: vì sao rẻ chưa chắc đã hời
Vì sao mua vì P/B = < lại là cái bẫy và khi nào thì có thể áp dụng được
Nhiều người rất thích mua cổ phiếu khi Giá/ Giá trị sổ sách < 1. Lập luận đơn giản là giá thị trường đang bằng bán tất cả công ty đi thanh lý với giá đồng nát => Rẻ. Và đây là 1 số con số để bạn tham khảo.
CTD 6 năm nay 90% thời gian là giao dịch với P/b dưới 1
DPM thời gian từ T9/2018-T2/2021 gần như giao dịch dưới giá trị sổ sách
NKG T5/2022-giờ 80% giao dịch dưới P/B 1
VHM cũng có đến gần 3 năm từ T10/2023-T3/2025 là giao dịch dưới P/B 1 và chôn vùi biết bao tài khoản NDT
1 cổ ngân hàng nổi tiếng nhất là SHB thì cũng thường xuyên giao dịch dưới P|B
Bài viết này sẽ giải thích cho bạn biết vì sao nhiều trường hợp PB áp dụng được, và nhiều trường hợp thì không?
Trước hết, “giá trị sổ sách” - Book Value là gì?
Hãy tưởng tượng bạn mở một quán phở. Bạn bỏ tiền mua bàn ghế, nồi niêu, tủ lạnh, và thuê mặt bằng. Cộng hết lại, quán của bạn có tài sản trị giá 1 tỷ đồng. Nhưng bạn còn nợ ngân hàng 200 triệu.
Vậy phần thực sự là của bạn: 1 tỷ trừ 200 triệu, còn 800 triệu.
Con số 800 triệu đó chính là giá trị sổ sách. Nói đơn giản là: tổng tài sản trừ đi các khoản nợ, phần còn lại thuộc về chủ quán.
Doanh nghiệp trên sàn chứng khoán cũng vậy. Mỗi công ty đều có một con số như thế, và bạn có thể chia nó cho số cổ phiếu đang lưu hành để biết mỗi cổ phiếu “gánh” bao nhiêu tài sản.
Vậy khi nào gọi là “rẻ”?
Giả sử tính ra mỗi cổ phiếu của công ty A tương ứng với 20.000 đồng tài sản, nhưng trên sàn nó chỉ được bán với giá 15.000 đồng.
Nghe rất hời đúng không? Bỏ ra 15.000 đồng để sở hữu phần tài sản đáng giá 20.000 đồng.
Đây chính là điều nhiều nhà đầu tư gọi là “cổ phiếu dưới giá trị sổ sách”. Trong ngành người ta gọi tắt là P/B dưới 1 — P là giá bán trên sàn, B là giá trị sổ sách. Giá thấp hơn tài sản thì tỷ lệ này nhỏ hơn 1.
Nhưng phép tính trên đang thiếu một câu hỏi rất quan trọng.
Câu hỏi bị bỏ quên
Quay lại quán phở.
Có người đến hỏi mua lại quán của bạn với giá 600 triệu, trong khi tài sản trong quán trị giá 800 triệu. Người mua nghĩ mình đang hời 200 triệu.
Nhưng khoan. Trước khi mua, người đó cần hỏi: quán này mỗi năm lãi bao nhiêu?
Có hai trường hợp:
Trường hợp 1. Quán đông khách, mỗi năm lãi 120 triệu. Bỏ ra 600 triệu mà mỗi năm thu về 120 triệu, tức 5 năm là hoàn vốn. Đây là món hời thật.
Trường hợp 2. Quán ế, mỗi năm chỉ lãi 20 triệu. Cùng 600 triệu đó đem gửi tiết kiệm ngân hàng, mỗi năm đã được khoảng 35 triệu mà không phải dậy sớm nấu phở.
Ở trường hợp 2, dù tài sản trong quán đáng giá 800 triệu, trả 600 triệu vẫn là đắt. Vì bạn không mua một đống bàn ghế. Bạn mua khả năng kiếm tiền của quán.
Đây là lý do cổ phiếu rẻ thường không hề rẻ
Thị trường chứng khoán hoạt động đúng như vậy.
Khi một công ty làm ăn kém — bỏ ra nhiều vốn nhưng lãi ít — thị trường sẽ tự động trả giá thấp hơn giá trị tài sản của nó. Điều này không có nghĩa là thị trường đang sai hay đang bi quan quá đà.
Ngược lại, đó thường là thị trường tính đúng.
Nên câu hỏi cần đặt ra không phải “cổ phiếu này đã rẻ hơn tài sản chưa”, mà là: “công ty này làm ăn kém vì lý do tạm thời, hay vì nó vốn dĩ đã yếu?”
Đây là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Con số trên giấy chưa chắc là con số thật
Còn một vấn đề nữa. Cái gọi là “tài sản 800 triệu” chỉ là con số ghi trên sổ sách. Nó có đáng tin hay không tùy vào tài sản đó là loại gì.
Vẫn với quán phở:
Nếu trong két có sẵn 500 triệu tiền mặt — con số này đáng tin, tiền là tiền.
Nếu 500 triệu đó là tiền khách nợ chưa trả — chưa chắc đòi được.
Nếu là kho nguyên liệu trị giá 500 triệu mua từ lâu — có thể đã hỏng, hoặc phải bán rẻ mới có người mua.
Doanh nghiệp niêm yết cũng vậy. Có công ty tài sản chủ yếu là tiền mặt và bất động sản mua từ lâu, giờ đã tăng giá — con số sổ sách của họ đáng tin, thậm chí còn thấp hơn giá trị thật.
Nhưng cũng có công ty mà phần lớn tài sản là tiền người ta nợ mình hoặc hàng tồn trong kho chưa bán được. Với những trường hợp này, con số ghi sổ có thể lớn hơn giá trị thật rất nhiều.
Các ngành hay gặp tình trạng này là xây dựng, thép, phân bón và bất động sản. Riêng ngân hàng còn phức tạp hơn, vì tài sản của họ chủ yếu là các khoản đã cho vay — và cho vay thì luôn có phần không đòi được.
Cái bẫy lớn nhất: chờ đợi
Nhiều người mua cổ phiếu rẻ rồi tự nhủ: cứ kiên nhẫn, sớm muộn giá cũng về đúng giá trị thật.
Vấn đề là với một công ty làm ăn kém, giá trị thật không đứng yên chờ bạn.
Quán phở ế mỗi năm lỗ dần. Năm nay tài sản còn 800 triệu, sang năm hao mòn còn 750 triệu, năm sau nữa còn 700 triệu.
Bạn ngồi chờ giá leo lên gặp giá trị. Nhưng giá trị đang tụt xuống gặp bạn.
Đây là khác biệt giữa một cổ phiếu rẻ thật và một cái bẫy: với cổ phiếu rẻ thật, thời gian đứng về phía bạn. Với cái bẫy, càng chờ càng mất.
Trên thị trường Việt Nam đã có không ít cổ phiếu nằm dưới giá trị sổ sách suốt hai, ba năm liền. Thỉnh thoảng có nhịp hồi ngắn rồi lại rơi về vùng cũ. Người mua vì thấy rẻ không hề tính sai, nhưng vẫn phải chôn vốn rất lâu.
Vậy khi nào thì mua được?
Cần có đủ những điều kiện sau, chứ không phải chỉ cần một:
Tài sản phải kiểm tra được. Chủ yếu là tiền mặt, chứng khoán, hoặc bất động sản mua từ lâu. Nếu phần lớn là các khoản người ta còn nợ và hàng tồn kho thì con số sổ sách gần như vô nghĩa.
Công ty phải bắt đầu làm ăn khá lên thật sự. Điều này phải thấy được trong báo cáo quý gần nhất, chứ không phải là hy vọng sẽ khá lên.
Nguyên nhân sa sút chỉ là tạm thời. Giá nguyên liệu giảm rồi sẽ tăng lại là chuyện tạm thời. Còn sản phẩm của công ty bị thứ khác thay thế thì là chuyện vĩnh viễn. Hai trường hợp này giai đoạn đầu nhìn giống hệt nhau nhưng kết cục ngược nhau hoàn toàn.
Phải có một sự kiện cụ thể sắp diễn ra khiến thị trường phải nhìn lại: đổi chủ, bán bớt mảng kinh doanh, tái cơ cấu, hoặc công ty mua lại cổ phiếu của chính mình. Nếu không có gì thay đổi, sẽ chẳng có lý do gì để giá thay đổi.
Giá đã ngừng rơi và bắt đầu đi lên. Đây là điểm quan trọng nhất trong thực hành. Việc cổ phiếu rẻ cho bạn biết nên để mắt tới nó. Còn diễn biến giá mới cho biết khi nào nên mua.
Khi nào nên tránh xa
Công ty liên tục phát hành thêm cổ phiếu mới với giá thấp. Mỗi lần như vậy, phần tài sản ứng với mỗi cổ phiếu của bạn lại bị chia nhỏ đi.
Ngân hàng mà không rõ chất lượng các khoản cho vay.
Ngành đang bị thu hẹp lâu dài, không phải giảm theo chu kỳ.
Ban lãnh đạo có tiền sử không minh bạch. Khi đó không con số nào trên báo cáo đáng tin cả.
Công ty làm ăn kém đã nhiều năm liền mà bên trong không có gì thay đổi.
Tóm lại
Giá rẻ hơn tài sản là một thông tin hữu ích, nhưng nó chỉ giúp bạn loại bớt những cổ phiếu đang quá đắt. Nó không phải tín hiệu để mua.
Muốn mua, bạn cần thêm ba thứ: công ty đã thực sự khá lên, khó khăn chỉ là tạm thời, và giá đã ngừng rơi.
Bài viết chia sẻ cách đọc chỉ số, không phải khuyến nghị mua bán bất kỳ cổ phiếu nào.