Đọc báo đừng chỉ xem tiêu đề: Lý do thực sự các đại gia Việt Nam đang đầu tư vào Điện xanh?
Hoà Phát và Vingroup đều đổ tiền vào ĐIỆN. Tại sao?
Hãy bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản.
Nếu bạn là ông Trần Đình Long — người dành 30 năm xây đế chế thép lớn nhất Việt Nam — tại sao bạn lại bỏ ra 600 tỷ đồng để thành lập một công ty điện gió ngoài khơi vào tháng 6/2025?
Ông không phải dân điện. Ông là dân thép.
Mà không chỉ có ông Long.
Ông Phạm Nhật Vượng thành lập VinEnergo tháng 3/2025 với 2.000 tỷ — rồi chỉ 14 tháng sau, công ty đó tăng vốn lên gần 80.000 tỷ đồng, vượt qua cả Vingroup mẹ. T&T Group đàm phán pin lưu trữ với Trung Quốc.
Bamboo Capital âm thầm vận hành 600 MW điện mặt trời.
REE Corp mua lại điện gió.
Hà Đô xin giấy phép điện gió mới.
Một người làm điện thì có thể là cơ hội cá nhân. Năm ông lớn cùng làm điện, trong cùng một giai đoạn, theo cùng một hướng — đó là tín hiệu thị trường.
Vậy họ đang đọc thấy gì?
Đọc bản tin, nhưng đừng chỉ dừng lại ở tiêu đề
Hầu hết mọi người đọc tin “Hòa Phát lập công ty điện gió 2.000 tỷ” rồi lướt qua. Nhưng nếu xếp các sự kiện theo thứ tự thời gian, một bức tranh khác hiện ra — tốc độ di chuyển của những người thông minh nhất Việt Nam đột nhiên tăng vọt, và tất cả đều hướng về cùng một ngành.
Tháng 7/2024: Chính phủ ban hành Nghị định 80 — lần đầu tiên cho phép mua bán điện không qua EVN
Tháng 11/2024: Quốc hội thông qua Luật Điện lực sửa đổi
Tháng 2/2025: Luật có hiệu lực
Tháng 3/2025: VinEnergo ra đời. Nghị định 57 thay thế Nghị định 80, hoàn thiện hơn
Tháng 6/2025: Hòa Phát lập Công ty Điện gió ngoài khơi Sông Hậu
Tháng 5–6/2026: VinEnergo tăng vốn gấp 2,8 lần, lập 7 công ty con trong chưa đầy một tháng
Đây không phải những doanh nhân bốc đồng. Đây là những người đã xây dựng cơ nghiệp bằng cách đọc thị trường trước người khác nhiều năm.
DPPA — khái niệm bạn cần biết trước khi đọc tiếp
DPPA là viết tắt của Direct Power Purchase Agreement — hợp đồng mua bán điện trực tiếp.
Nghe có vẻ kỹ thuật. Nhưng ý nghĩa của nó rất đơn giản.
Suốt nhiều thập kỷ, thị trường điện Việt Nam vận hành theo một nguyên tắc duy nhất: EVN là người mua và bán điện độc quyền. Nhà máy điện tái tạo muốn bán điện thì bán cho EVN. Doanh nghiệp muốn mua điện thì mua từ EVN. Không có đường nào khác — dù trang trại điện gió đặt ngay cạnh nhà máy Samsung.
DPPA phá vỡ điều đó. Từ Nghị định 80 (tháng 7/2024) và được hoàn thiện bởi Nghị định 57 (tháng 3/2025), lần đầu tiên trong lịch sử, một nhà máy điện tái tạo được phép bán điện thẳng cho doanh nghiệp tiêu thụ lớn, không cần EVN làm trung gian. Có hai cách: kéo đường dây riêng từ nhà máy điện đến khách hàng, hoặc giao dịch qua lưới quốc gia theo hợp đồng tài chính trực tiếp.
Điều kiện để tham gia: bên mua phải tiêu thụ tối thiểu 200.000 kWh mỗi tháng — tương đương một nhà máy sản xuất tầm trung trở lên. Ở Việt Nam hiện có khoảng 7.700 doanh nghiệp đáp ứng điều này, chiếm 36,5% tổng tiêu thụ điện cả nước. Đó là một thị trường khổng lồ vừa được mở khóa.
Họ làm vậy vì ba thứ cộng hưởng với nhau
Hiểu được DPPA rồi, câu hỏi tiếp theo là: tại sao Hòa Phát và Vingroup lại muốn sản xuất điện thay vì chỉ là người mua điện qua cơ chế này?
Châu Âu sắp tính tiền carbon. Năm 2026, EU áp dụng đầy đủ CBAM — cơ chế thuế carbon biên giới. Nôm na: nếu hàng xuất vào EU được sản xuất bằng điện bẩn, bạn sẽ trả thêm thuế. Với thép — một trong những ngành thâm dụng điện nhất thế giới — đây là vấn đề sinh tử. Hòa Phát xuất thép sang châu Âu. Để không bị đánh thuế, họ cần chứng minh thép được sản xuất bằng điện sạch, thông qua chứng chỉ I-REC. DPPA là cơ chế hợp pháp để có I-REC đó. Nhưng thay vì mua điện sạch từ người khác, Hòa Phát chọn tự sản xuất — vừa kiểm soát được nguồn điện, vừa kiểm soát chi phí, vừa nắm chứng chỉ xanh không ai lấy đi được. Đây không phải CSR. Đây là chiến lược sinh tồn thương mại. Samsung, LG, Intel đang chịu cùng áp lực từ công ty mẹ: “Cần chứng chỉ điện sạch, không có thì khó xuất hàng.”
Khóa được giá điện trong 20 năm là lợi thế cạnh tranh cực lớn. Trong một hợp đồng DPPA, giá điện được cố định trong 10–20 năm. Với một doanh nghiệp như Hòa Phát tiêu thụ hàng triệu kWh mỗi tháng để chạy lò luyện thép, việc khóa được giá điện thấp và ổn định trong hai thập kỷ tới là lợi thế chi phí mà đối thủ không có.
DPPA tạo ra mô hình kinh doanh điện hoàn toàn mới. Trước đây, nhà máy điện tái tạo chỉ bán cho EVN với giá FIT (Feed-in Tariff) do nhà nước ấn định — thấp và tranh chấp liên tục. Nhiều dự án chuyển tiếp phải bán giá tạm tính khoảng 908 đồng/kWh, lỗ hoặc hòa vốn. Sau DPPA, cùng nhà máy đó có thể bán thẳng cho Samsung hay Hòa Phát theo giá thỏa thuận, hợp đồng dài hạn, dòng tiền dự đoán được. Biên lợi nhuận tốt hơn, dễ gọi vốn hơn.
Tại sao lại là bây giờ, không phải 5 năm trước
Đây là câu hỏi quan trọng nhất, và hầu hết bài phân tích bỏ qua lớp kinh tế học bên dưới.
Nếu DPPA tốt vậy, tại sao không ai làm từ trước? Câu trả lời có hai lớp.
Lớp đầu tiên là pháp lý, ai cũng biết: ý tưởng DPPA được thảo luận từ 2017, nhưng suốt 7 năm bị kẹt giữa các bộ ngành. Đến giữa 2024 — 2025 mới có khung pháp lý đủ cụ thể để triển khai. Những người nhanh nhất đã chuẩn bị từ trước, chỉ đợi cái gật đầu cuối cùng.
Lớp thứ hai ít ai nhắc đến: kinh tế học của điện đã đảo chiều.
Mười năm trước, điện tái tạo thực sự đắt hơn điện truyền thống. Điều đó giải thích tại sao nhà nước phải bảo hộ bằng giá FIT — không có trợ giá thì không ai đầu tư vào điện mặt trời hay điện gió vì không sinh lời. Bức tranh đó đã thay đổi hoàn toàn.
Theo phân tích của BloombergNEF, chi phí điện quy dẫn (LCOE) cho một dự án điện mặt trời quy mô lớn ở Việt Nam hiện dao động từ 53–105 USD/MWh. Con số tương ứng cho nhà máy điện than mới là 75–94 USD/MWh, cho điện khí là 84–104 USD/MWh. Nghĩa là điện mặt trời hiện đã rẻ hơn than khi xây mới — điều không thể tưởng tượng một thập kỷ trước.
Trong khi đó, những nguồn điện từng là nền tảng của Việt Nam đang hết room.
Thủy điện từ lâu là xương sống hệ thống điện quốc gia, nhưng hầu hết vị trí tốt đã khai thác. Biến đổi khí hậu — hạn hán, El Niño — làm sản lượng thủy điện ngày càng bấp bênh.
Điện than không thể mở rộng thêm vì hai lý do: không có tổ chức tài chính quốc tế nào còn chịu cho vay xây nhà máy than mới (ESG), và Việt Nam ngày càng phải nhập than với giá biến động theo thị trường thế giới. Kho mỏ trong nước đang cạn dần.
Cộng thêm áp lực CBAM từ phía EU, bức tranh kinh doanh đổi hoàn toàn: điện tái tạo từ chỗ “đắt nhưng xanh” trở thành “rẻ hơn và không bị đánh thuế carbon.”
Cả bốn yếu tố — kinh tế học đảo chiều, nguồn điện cũ hết room, pháp lý mở khóa, và áp lực xanh từ bên ngoài — cùng hội tụ trong khoảng 2024–2026. Đây là loại “ngã tư lịch sử” hiếm gặp. Những ai đặt cờ sớm sẽ có lợi thế dài hạn. Những ai chờ thêm sẽ phát hiện thị trường đã đông đúc hơn.
Cổ phiếu: ai được hưởng lợi và vì sao
Khi một ngành bùng nổ, tiền chảy theo nhiều dòng. Dưới đây là cách phân tầng thực tế.
Nhà sản xuất điện tái tạo đang vận hành là nhóm hưởng lợi trực tiếp và sớm nhất — họ có danh mục dự án sẵn sàng, điều mà Hòa Phát hay Vingroup chưa có.
GEG (Điện Gia Lai) là tên đầu tiên được nhắc đến bởi cả HSC, VDSC lẫn MBS khi nói về DPPA. Công ty sở hữu hơn 342 MWp điện mặt trời, nhiều dự án điện gió, và đặc biệt dự án Đức Huệ 2 tích hợp lưu trữ BESS được kỳ vọng là một trong những dự án đầu tiên chính thức chạy theo cơ chế DPPA. Định giá P/B hiện thấp hơn trung bình ngành.
REE Corporation là cổ phiếu “đa năng” nhất trong nhóm: sở hữu thủy điện, điện gió, văn phòng cho thuê và mảng cơ điện lạnh. REE đang triển khai điện gió Duyên Hải 48 MW tại Trà Vinh và có pipeline thêm hàng trăm MW sau 2025. Mảng điện là nguồn lợi nhuận chính.
BCG Energy / Bamboo Capital (BCG, BCE) vận hành khoảng 600 MW điện mặt trời và có pipeline 8 dự án điện gió tổng 925 MW trong Quy hoạch điện VIII. Cổ phiếu BCE đang hoàn tất thủ tục niêm yết.
Hà Đô Group (HDG) có pipeline điện gió khoảng 828 MW chờ triển khai, được SSI Research đánh giá tích cực. Đa ngành giúp HDG giảm rủi ro phụ thuộc vào một mảng.
Nhà thầu xây lắp điện là nhóm hưởng lợi chắc chắn nhưng hay bị bỏ qua. Khi hàng trăm MW dự án điện mới được triển khai, ai xây? Nhu cầu xây lắp tăng bất kể giá điện biến động.
PC1 là cái tên được MBS Research khuyến nghị với giá mục tiêu 33.000 đồng. PC1 vừa là nhà thầu EPC hạ tầng năng lượng tái tạo, vừa sở hữu khu công nghiệp có nhu cầu điện mặt trời mái nhà lớn. Backlog đang dày lên.
TV2 (PECC2) là công ty tư vấn xây dựng điện — khi dự án nhiều, tư vấn thiết kế theo đó cũng tăng.
Hưởng lợi chiến lược dài hạn là HPG và VIC. Hai công ty này không chủ yếu là công ty điện, nhưng tự chủ điện sạch sẽ tạo lợi thế cạnh tranh trong chính ngành cốt lõi của họ — thép với Hòa Phát, xe điện và hệ sinh thái xanh với Vingroup. Đây là nước cờ 5–10 năm, không phải nguồn thu ngay lập tức.
Những gì chưa chắc chắn
Một bài phân tích trung thực cần nói cả những gì còn chưa rõ.
Tháng 8/2025, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị sơ kết DPPA và thừa nhận ba nhóm vướng mắc chưa giải quyết: khung giá trong DPPA qua lưới riêng, chi phí bù trừ chênh lệch qua lưới quốc gia, và chứng chỉ điện mặt trời mái nhà. Cơ chế mới nhưng thực tế triển khai vẫn còn ma sát.
Đường từ chính sách đến dòng tiền cũng còn xa. Các dự án điện mới cần 2–4 năm từ khi lập công ty đến khi phát điện thương mại — nghĩa là những gì được thành lập năm 2025 có thể chưa tạo doanh thu cho đến 2027–2028.
Và Hòa Phát lẫn Vingroup đều là người mới trong ngành điện. Vốn lớn nhưng chưa có kinh nghiệm vận hành, quan hệ đấu nối lưới, hay đội ngũ kỹ thuật chuyên sâu — những thứ mà các công ty có thâm niên đang nắm giữ.
Bức tranh rộng hơn
Có điều gì đó quan trọng hơn cổ phiếu đang xảy ra ở đây.
Suốt nhiều thập kỷ, thị trường điện Việt Nam chỉ có một người chơi là EVN. Từ 2024–2025, lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam đang chuyển từ mô hình điện độc quyền sang mô hình điện đa cực — nơi doanh nghiệp tư nhân được mua, bán và sản xuất điện như một hàng hóa thực sự.
Đây là chuyển dịch cấu trúc, không phải chu kỳ.
Những ông lớn như Trần Đình Long và Phạm Nhật Vượng không chỉ đầu tư vào điện. Họ đang đặt cược vào cấu trúc kinh tế mới của Việt Nam — một nền kinh tế cần hàng trăm tỷ USD điện sạch để xuất khẩu được, để tăng trưởng được, để thu hút FDI được trong kỷ nguyên carbon có giá.
Khi những người thông minh nhất đặt cược cùng một hướng, câu hỏi đáng hỏi không phải là “họ có sai không”, mà là “họ đang nhìn xa đến đâu.”
Bài viết mang tính phân tích thông tin, không phải khuyến nghị đầu tư cụ thể.
Chuẩn đó thầy, con cũng đag đọc chủ đề này mấy hnay